Açık Görüş / Din / İsmail Ekercin

Müslüman’ın Üç Kelimesi

Dinin başkalarına anlatılması ikincil bir iştir. Aslolan dinin yaşanmasıdır. Dini başkalarına anlatmak bir mesleğe dönüşmüşse bunun adı dindarlık değildir.

İnanmak, hayatı anlamlı kılmada insanın ihtiyacıdır diyebiliriz. Varlığımıza bir anlam vermeden, neden ve nasıl yaşayacağımıza karar vermek anlamsızdır.

İnsan için hayatın anlamı vahiyle eşanlamlıdır. Vahyi anladığımız ölçüde hayatı anlayacağız demektir. Yaratılanların hakikatini ancak Yaratıcı bildiğinden, vahiyden bağımsız hakikat anlaşılamaz. Yaratan, insanı cennette suç işledikten sonra adeta tevbe etsin diye مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ  dünyaya indirmiş ( اهبطوا ) ve sonra tekrar cennete dönmesi için ona bir ip uzatmış, cennete geri dönmesi, Allah’ın ipine sımsıkı ve beraberce tutunmaya وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِيعًا bağlı kılınmıştır. Batı medeniyeti 16. Yüzyıldan itibaren Allah’ın ipini salıvermiş ve dünyaya hapsolmuştur. Salt aklı esas aldığı için saplandığı bataklıkta çırpınmaya başlamıştır.

Vahiyle ilişkimiz nasıldır? Vahye ilk muhatap olan Rasul-i Ekrem Efendimiz vahyi en iyi anlayandır. Çünkü vahye aracısız muhatap olmuştur ve kendisine hikmet verilmiştir. Müslümanların ortak kabulü, vahyi tahkik seviyesinde bilen tek kişi efendimizdir, sonra ona en yakın olanlardır. Sahabe efendilerimizin de hepsinin aynı seviyede bilgiye sahip olduğunu söyleyemeyiz. Peygamberimize yakınlık vahyi anlamada en büyük ölçüdür.

Bu genel bilgilerden sonra “Peygamberimize nasıl yakın olalım ki vahyi en iyi şekilde anlayalım?” sorusu ortaya çıkmaktadır. “Rasul-i Ekrem’e vahiy gelince ne yapıyordu?” sorusunu soralım. Hemen etrafına duyuruyordu diye bir yaklaşım hatalı olsa gerektir. Önce anlama çabasına giriyordu, sonra onu hayatında yaşamak için iç dünyasına dönüyor, sonra bu halini gelen vahiyle beraber çevresine iletiyordu. Önce tefakkuh (anlamak), sonra tezehhüd (iç dünyasına dönme), sonra tekellem (konuşmak), “Rasulullah’ın velayeti risaletinden öncedir” ifadesi bu sıralamayı ifade etmek için kullanılan ama bazen yanlış anlaşılan bir cümledir. Sonuç olarak, önce beyan sonra tebliğ dersek yanlış olmaz kanaatindeyiz. Fiilî beyanı, vahyi tebliğinden önce gerçekleşmiş oluyor.

Sahabe efendilerimiz de kendilerine ulaşan vahyi anlama çabasına girmişlerdir. İnen ayetler düşünce dünyalarında fırtınalar çıkartıyor olmalı ki bazen “Allah kâinatı yaratmadan önce ne yapıyordu?” gibi sorular sormuşlardır. Bu sorular vahyi anlama çabasının oluşturduğu sorulardır. Vahyi anlama çabası, ayetin ne demek istediği gibi yüzeysel bir konu değildi. “Allah varlık hakkında koşuyor” diye dinliyorlardı. Hayat yeniden tanımlanıyordu ve bunu anlamak için büyük bir gayretin içine girdiler. İslam’ın en büyük meselesi olan akıl-vahiy çatışması bu esnada çıkmıştır. Felsefenin Müslümanların hayatına girişi de bu çatışmanın sonucudur. Sonuçta varlığı anlayabildiğimiz kadar vahyi de anlayabiliriz, vahyi anlayabildiğimiz kadar varlığı anlayabiliriz diye düşünüyorlardı. Din, varlığın hakikatinin Peygamber tarafından bilindiğini söylüyorsa, Peygamber’e yaklaştığı ölçüde insanlar da hakikate yani hikmete yaklaşmış olacaklardır.

Anlamaya çalışırken, benden ne isteniyor, bu isteneni karşılayabilecek miyim gibi bir endişe içindelerdi. Bu endişe onları iç dünyalarına dönmeye sevkediyordu. Biz de Kur’an okuyup sayfayı çevirirken kendimize soralım, “Bu sayfanın gereği yapıldı mı?” Sahabe efendilerimiz diğer sayfaya geçemiyordu. Hz. Ömer, Bakara Suresi’yle on yıl uğraştığını belirtir. İşte bu tefakkuh safhasıdır.

Tefakkuhtan sonra tezehhüd demiştik. Zühd hayatı olmadan Rasul-i Ekrem’in tecrübesini anlayamayacaklarını düşünüyorlardı. Tüm çabaları O’nun gibi olmak içindi. Hatta garantileri olmadığı için daha fazla gayret göstermek gerektiğini düşünenler çıktı. Dünyevî isteklerin ve zevklerin bu çabaya engel olduğunu düşünenler oldu. Bazısı hiç evlenmeyeceğini, bazısı hiç ara vermeden oruç tutacağını, bazısı hiç uyumadan namaz kılacağını beyan edecek kadar keskin kararlar alıyordu. Bu çaba ileride tasavvufun da temeli olacaktır. Bu bilgilerle tarikatlar kendilerini ya Hz. Ebubekir’e ya da Hz. Ali’ye dayandırırlar.

Ne zaman ki Rasul-i Ekrem dünyadan göçtü işte o zaman tekellem başladı ve kelâm ilmi doğdu. İlk nesiller İslam’ı inandıkları din olarak değil, hakikatin kendisi olarak kabul ediyorlardı. Gerçek buydu ve diğer insanlar bunu duymalıydı. Biz, “dinlerden” İslam’a inandığımızı düşünüyoruz. Kâinata bakınca vahyi, vahye bakınca kâinatı görebileceklerini biliyorlardı ve bu yüzden hayata bakışlarını değiştirmeleri gerektiğini anlamışlardı. Hayatın tamamını içine alan, ‘ama’sı olmayan bir dönüşüm yaşadılar. Bu dönüşümün adı Asr-ı Saadet’tir. Bu dönüşüme razı olmadan dini anlamamız mümkün değildir. İçinde olmadan, yaşamadan bu dönüşüm yapılamaz. Zaten içinde olmak tevatürün parçası olmaktır, tevatür içinde yaşarken diğer nesillere aktarılan hayattır. İslam kültürü, yaşanan bu hayatın kendisidir, Müslüman nesiller ancak bu kültür ortamında yetişir.

İslam medeniyeti, vahyi anlama çabasından doğmuştur. Bu çaba daha önce eşine rastlanmayacak bir hacme ulaşmıştır. Geleneğe dil uzatanlar veya elimizdeki külliyatı eleştirenler bu gerçeği gözardı ediyorlar. Vahyi anlama çabası önce fıkıh ilmini doğurmuştur. Vahiyden anladığını hayata geçirmek için iç dünyalarına dönen ilk nesiller zühd hayatını fazilet (hayatın tabii bir parçası) haline getirmişlerdir. Tasavvuf ekolü bu hayatın yüzyıllar içinde diğer kültürlerden de etkilenerek ortaya çıkmış halidir.

Bugüne geldiğimizde tefakkuh diyeceğimiz faaliyetimizde ciddi eksiklik var. Özellikle yazımızı İngilizlere kaybettikten sonra, Kur’an ile lisanımızın ve kültür mirasımızın bağlantısını kuramıyoruz. Bu da şuur bulanıklığına sebep oluyor.

Dinî bilgisi olan zevatın önemli bir kısmının tefakkuh ve tezehhüd safhasını yaşamamış olduğu anlaşılıyor. Sadece tekellem için bilgi edinmek Peygamber’e uymayan bir davranıştır. Dinin başkalarına anlatılması ikincil bir iştir. Aslolan dinin yaşanmasıdır. Dini başkalarına anlatmak bir mesleğe dönüşmüşse bunun adı dindarlık değildir.

İnsanların, yaşamadığı hayatı sürekli konuşup yazdıkları bir dönemden geçiyoruz (kendimi de dâhil ediyorum). Bu yüzden konuşulan hayatın ortada örneği yok. Yüzlerce lüks araçla bir mekâna gelip zikir yapmak tezehhüd olmuyor. Din, sanki başkalarına anlatmak için edinilen bir bilgi olmaya başladı. Üstelik Rabbimiz, “Sizi diğer insanlara örnek (şahit) olun diye seçtim” diyerek uyarıyor (Bakara: 143). Amerika’daki Müslümanların İslam’ı seçmelerindeki en büyük sebep, kendilerine yakın bir Müslümanın hayatına şahit olmalarıymış.

Önce talim sonra eğitim diyen büyüklerimiz doğru söylüyorlar. İnsanların konuşanları dinlemeye ihtiyacı var ama bu öncelikli değil, önce yaşayanları görmeleri gerekiyor. Sonra gördükleri hayatın bilgisini edinmeliler. Malezya ve Endonezya bölgesi böyle Müslüman oldu. Müslümanlar, tavsiye ettikleri hayatı önce göstermeli sonra yaşadıkları hayatı başkalarına anlatabilmek için konuşmalı ve yazmalılar.

Tefakkuh ve tezehhüd için öncelikle sakin ve yalnız kalabileceğimiz zamanların olduğu bir hayat gerekiyor. İnsanlara yapılan lüzumsuz haber bombardımanı, düşünmelerine fırsat vermiyor. İnsanlar yalnız kaldıkları ve içe dönecekleri uygun zamanı bulduklarında ‘sıkıldım’ diyorlar. Modern insan kendinden korkuyor veya kendinden nefret ediyor.

Bulunduğumuz yerden çıkmak (ipe tutunmak – Âl-i İmran: 103) için küresel dünyanın sunduklarını elimizin tersiyle itebilecek, konfordan uzak durmaya yetecek bir iradeye, bu durumu sürekli kılacak bir sabra ihtiyacımız var. Buna, ayak basacak ve dik duracak temiz bir yaşama alanı da diyebiliriz.

Anlama çabası sırasıyla önce tefakkuh, sonra tezehhüd, sonra da tekellem olmalıdır. Sırayı bozmayalım lütfen.

Selam ile…

İsmail Ekercinakilvefikir.org

driekercin@gmail.com

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s