Ali Bulaç / Din / Yorum-Analiz / İktibaslar

İlahiyatçıların Analojileri

ilahiyatçıların-analojisi-ali-bulaçİlahiyatçıların handikapı, akademik ve bilimsel yönteme fazlasıyla sadakat gösterip, onu mutlaklaştırmalarıdır. Hâlbuki İslam’ın bilgi elde etme usulü akademik veya bilimsel yöntem değildir. İslam’ın kendine göre bir bilgi elde etme usulü, yani fıkıh usulü, hadis usulü, tefsir usulü, kelam usulü vardır.

İlahiyatçıların, gerek akademizmin gereklerini yerine getirmek, gerekse İslam’a ait olmayan sorunları zihin dünyamıza dâhil etme çabalarının, genel entelektüel hayat üzerinde etkisi olmaktadır. Dikkatlice gözlendiği takdirde tespit edilebileceği gibi, ilahiyatçıların etkisinde birçok İslamcı veya Müslüman aydın ya da dini kimliğini reddetmeyen, gizleme lüzumunu hissetmeyen yazar, bilgi ve fikir beyan ederken “seküler bir dil” kullanmanın daha moda ve cazip olduğunu düşünür. Aslında İlahiyatçının kaygısı ile serbest-sivil yazarın kaygıları farklıdır. Zira ilahiyatçıyı mobilize eden faktör mesleki zorunluluklar, sivil yazar veya aydını mobilize eden ise bir tür referans gördüğü şahsa öykünmedir.

İlahiyatçı kullandığı dil, takip ettiği yöntem (bilimsel ve akademik) ve alana dâhil ettiği sorunlar dolayısıyla farkında olsun olmasın, İslam’ı sekülerleştirici bir misyon gördüğünden, onu dışarıdan referans seçenin zihni faaliyeti üzerinde de sekülerleştirici bir etkiye sebebiyet vermektedir.

Bu çerçevede ilahiyatçıların ortaya koydukları genel hasıla göz önüne alındığında, çalışmalarında belirgin bir biçimde “analoji” yaptıklarını tespit edebiliyoruz. Analoji tabii ki kendi başına zararlı değildir. Ama yanlış bağlamlara kapı açtığında kontrol edilemez muhteva değişikliklerine yol açar. Bu türden çok sayıda örnek göstermek mümkün. Mesela kolayca bir ilahiyatçı Kur’an’da Freud’un Psikanalizm’ini veya Gestalt Psikolojisi’ni arayıp bulabiliyor. Yapılan tezlere bakın, “Kur’an-ı Kerim’de Gestalt Psikolojisi” başlığı altında bir tezin yapıldığını görebilirsiniz. Kur’an’ın bahsettiği insan, ruh, nefs ve çeşitli beşeri haller ile Gestalt psikolojisi arasında temelde uzaktan yakından benzerlik yoktur. Sadece birtakım yüzeysel benzerliklerden hareketle Kur’an’ın 1400 sene önce Gestalt’ı haber verdiği iddia edilebilir.

Bu büyük ölçüde konuyu veya muhtevayı modern zihne yaklaştırmak amacıyla İslami terimlere seküler dürtülerle semantik müdahalede bulunma çabasının sonucudur. Bu sayede zamanla dinin dili ve geleneksel söylemi önce vitrinden indiriliyor, sonra da salondan süpürülüp, tabir caizse evin mahzenine süpürülüp orada saklanmaya başlanıyor. Modern kültür dini, mahzene ittiği dini çürümeye terk etmek istemektedir ki, buna İslam direnmektedir.

İlahiyatçıların diğer bir handikapı, akademik ve bilimsel yönteme fazlasıyla sadakat gösterip, onu mutlaklaştırmalarıdır. Hâlbuki İslam’ın bilgi elde etme usulü akademik veya bilimsel yöntem değildir. İslam’ın kendine göre bir bilgi elde etme usulü, yani fıkıh usulü, hadis usulü, tefsir usulü, kelam usulü vardır. Akademik yöntem, bir tür bilgi tekniği ve arkeolojisi yapma girişimidir. Akademisyen kendi dar-özel alanına hâkim olmak ister, ama bu arada hem indirgeme yaptığından hem bilgiyi nesneleştirip bir tür mekanik malzeme olarak kullandığından, ne İslam’ın hakikatleri hakkında bize bilgi verir ne de gündelik hayatta hareket ederken bize bir yol haritası çizer. Burada kategorik olarak “din ile bilim” arasında olmaktan çok, İslam ile ilahiyatçının dili ve yöntemi arasında temel bir çatışma baş göstermektedir.

Akademik dilin soğuk, sakin ve bir ölçüde mekanik yapısını göz önüne alsak bile -ki bu aşırılaştırılmadığı veya yapmacık olarak kullanılmadığı sürece gereklidir-, “bilimsel olma veya akademik görünme” adına ruhi iştirakle desteklenmekten uzak mekanik bir anlatımın özellikle seçildiğini görüyoruz. Dinin dili -kelimeler bir yana- anahtar terimler kullanma zorunluluğu doğduğunda dahi terim kendi lokal evreninden tecrit edilmekte, bazen de sanki ona sahip çıkılmadığını belirtmek üzere tırnak içine alınmaktadır.

Bu çerçevede ve biraz da sadakatle takip edilen yöntemin doğasından kaynaklanmak üzere, ilahiyat fakültelerinde “İslami bilgi” üretilmiyor, birçoklarının artık yeterince farkına vardığı üzere “İslam ve din hakkında konuşuluyor, yazılıp çiziliyor.” Esasında ampirik çalışmalar ve dinin din sosyolojisine indirgenmesi bizzarure böyle bir sonucu doğurmaktadır. Bu da başka bir tehlikedir.

Ali Bulaçdunyabulteni.net, 20 Ekim 2008

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s