Metin Acıpayam / Yazarlar / Yorum-Analiz

Dil Başka, Lisan Başkadır

kös-metin-acıpayam“Kuşların dili” denince, onların cıvıltıları kastedilir. Dilin lisan gibi lügati ve grameri yoktur… Türkçe bir kuş olmadığı için bir Türk dili yok, koskoca bir Türk lisanı vardır!

Niçin yazılarımda dil yerine lisan kelimesini kullanıyorum? Bunu soran okuyucuma cevap vermiş olmaktan ziyade, hemen bütün lisancılarımızın içine düştükleri bir hataya işaret etmek için tekrarlamak isterim; dil başka, lisan başkadır.

Dil bir işaretler sistemidir. Bu işaretlerin mutlaka harfler, heceler, kelimeler ve cümleler olması lazım gelmez. Hayvanların çığlıkları ve cümleler olmasa lazım gelmez. Hayvanların çığlıkları ve şarkıları da bir dildir, fakat lisan değildir. “Kuşların dili” denince, onların cıvıltıları kastedilir. Dilin lisan gibi lügati ve grameri yoktur. Fransızlar buna “langage” derler. Bazı lisaniyatçılarımız bu “langage” kelimesini “ağız” diye tercüme ediyorlar. Yanlıştır. “Kuşların dili” deriz, “Kuşların ağzı” demeyiz. Ağız, mecazî manası ile bizde “külhanbeyi ağzı” misalinde olduğu gibi, ya zümre lisanı yahut da “Rumeli ağzı” misalinde olduğu gibi şive demektir. “Langage” kelimesinin Türkçede tam karşılığı “dil”dir.

“Langage = dil” ve “Langage = lisan” mefhumları arasındaki fark o kadar büyüktür ki, bunları birbirine karıştıran memleketlerde lisaniyatın tarifinden bile kimsenin haberi olmadığına hükmetmek lâzım gelir. Lisan, dili vücuda getiren işaretlerden yalnız bir tanesidir; düşüncenin söz vasıtası ile ifade sistemidir ki, devamlı bir cemiyet müessesesi olmaya yarar kaideleri ve lügati vardır. Lisaniyatta dil ve lisan mefhumlarının birbirine zıt manalarda kullanıldığı da olur ve “dillerin menşei” bahsi “lisanların menşei” bahsinden ayrılır. (Delacroix, Dil ve Düşünce. s. 523 – Vendryês, Dil, s. 9)

Fransızlar, İngilizler ve İtalyanlar bu iki mefhumu birbirlerinden ayırırlar; yalnız Almanlar ikisini de “sprache” kelimesi ile ifade ederler ki, hem “dil” hem de “lisan” manasına gelir. Türkçede bu iki mefhumu da ifade eden, iki yerleşmiş ve kullanışlı kelime varken, bir tanesini Arapça olduğu için feda etmemiz doğru değildir. Almanların bu iki mefhumu da tek kelime ile ifade etmeye mecbur olmaları, iki ayrı kelimeye sahip olmamaları yüzündendir. Fakat onlar bizim gibi bu mefhumları birbirine karıştırmazlar.

Türkçe bir kuş olmadığı için bir Türk dili yok, koskoca bir Türk lisanı vardır!

Metin Acıpayam – akilvefikir.org

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s