Din / Klasik Metinler / Ragıp el-İsfahanî

İnsanın Mahiyeti

insanin-mahiyetiİnsanın genel ve özel olmak üzere ikiye ayrıldığı da söylenir. Genel için her ayakta duran, düşünme gücü ve ilim öğrenme özelliğine sahip olandır. Özel için de şöyle denilebilir: Hakkı ve hayrı tanıyan, O’na inanan, imkânları nisbetinde gereğini yerine getiren kimsedir.

Her şeyin mahiyeti, onu başkalarından ayıran özellikleriyle bilinir. Kılıç, orak, bıçak vb. gibi. İnsan, duyu organlarımızla görüp algıladığımız beden ve aklımızla bildiğimiz ruh olmak üzere iki kısımdan meydana gelmektedir. Nitekim ayette Yüce Allah bunu bildirmektedir:

“Rabbin meleklere demişti ki: Be muhakkak çamurdan bir insan yaratacağım. Onu tamamlayıp içine de ruhumdan üfürdüğüm zaman derhal ona secdeye kapanın.” (Sad: 71-72)

Her bir kısmının kendine has şekli vardır: Duygularla algılanan bedenine has özellikleri, ayakta durması, geniş tırnağının bulunması ve vücudunda (diğer hayvanlarınkine benzer) kılın bulunmayışı gibi özelliklerdir. Akılla bilinen ruhani tarafında ise, akıl, fikir, görme ve konuşma özellikleri vardır. Bunun için “İnsan konuşan bir hayvandır” denmiştir. Burada “nutk” kelimesiyle sadece kendisini yorumlayan terim kastedilmemiş, insanla ilgili bütün manalar bu konuşma özelliği ile yorumlanmıştır. Bazen bir şeyin tümü onun en mühim, en şerefli veya birinci sıradaki özelliği olan bir parçası ile tanıtılır. Rahman Suresi, Yusuf Suresi, Kureyş Suresi vb. demek gibi.

İnsanın genel ve özel olmak üzere ikiye ayrıldığı da söylenir. Genel için her ayakta duran, düşünme gücü ve ilim öğrenme özelliğine sahip olandır. Özel için de şöyle denilebilir: Hakkı ve hayrı tanıyan, O’na inanan, imkânları nisbetinde gereğini yerine getiren kimsedir. İnsanlar bu sahada fazilet yarışına girer. Aralarında bu konuda derin farklılıklar meydana gelir de herkes kendi tahsil seviyesine göre insanlığa layık olur. Bu da insanlığa liyakat yarışıdır. Bu sebepten “Falan kimsenin insanlığı daha fazladır” denir.

İnsan iki yönlü denildiği gibi “konuşan hayvan” da iki yönlüdür:

Genel: Bununla cinsleri arasında hak ve faziletten istifade gücü kastedilir. Şöyle demen gibi: İnsanın at ve eşekten farklı olarak yazarlığı vardır; kendisinde yazmayı değerlendirecek güç mevcuttur.

Özel: Bununla, Hakk’ı bulup ona bağlanan, hayırlı işleri öğrenip onları yapan kişi kastedilir. Şöyle söylemen gibi: Zeyd’in Amr’dan farklı olarak yazarlığı da var; yazarlık konusunda mütehassıstır.

Yine Allah’ın kulunun ikiye ayrıldığı söylenir:

Genel: Allah’ın emirleri kendisine sunulan kimse kastedilmektedir. Onda akıl ve iradesiyle ibadet etme yeteneği vardır, yapar veya yapmaz. Cenab-ı Allah şu ayetinde buna işaret buyurmaktadır:

Göklerde ve yerde olan herkes istisnasız kul olarak Rahman’a gelecektir.” (Meryem: 93)

Özel: Allah’ın emirlerini yerine getiren kimsedir. Nitekim ayette “Şüphesiz kullarım üzerinde senin bir hâkimiyetin yoktur” (Hicr: 42) buyrulmuştur.  Yine insan için canlı, işiten, gören, konuşan, akıllı ve alim olduğu söylenir.

Bunların hepsi de ikiye ayrılır:

I. Genel: Bu hayati canlılığa sahip olup onunla hisseden, tahayyül edebilen, saldıran ve zevk duyabilen; yine onunla sesleri işitip renkleri algılayabilen, bütün istediklerini anlatabilen ve kendisinde teklife uyma gücü bulunan kimse kastedilir.

II. Özel: Bununla, kendisinde şu ayet-i celiledeki canlılığa -ki burada kastedilen ilimdir- sahip olan kimse düşünülmektedir: “Diri olanı uyarması için” (Ya-Sin: 70). Onun mahlûkatla ilgili gerçekleri işitebilecek bir kulağı, ibret alınıp değerlendirilebilecek olayları görebilen bir gözü, araştırmalarında bulduğu gerçekleri anlatacak bir dili vardır. Bu kimseyi Cenab-ı Mevla şu ayette zikri geçen cahil kâfirlerden uzaklaştırmıştır: “Onlar sağırlar, dilsizler ve körlerdir; bu sebeple düşünmezler.” (Bakara: 171)

Ragıp el-İsfahanî, İnsan: İki Hayat İki Saadet, 1988 yılında Lübnan’da Daru’lGarbi’l-İslamî tarafından Tafsilu’n-Neşeteyn ve Tahsilu’s-Saadeteyn ismiyle basılan nüshayı esas alarak tercüme eden: Mevlüt F. İslamoğlu, Pınar Yay. s. 65-67, 1. Baskı, Ekim 1996

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s