Sanat / Sinema / Slavoj Zizek / Yorum-Analiz / İktibaslar

Joker ne ister?

joker-batmanSam Amca’nın propaganda makinesi Hollywood piyasaya sürdüğü yapımlar aracılığıyla bize ne mesaj veriyor, süper kahramanlar gerçekten birer kahraman mı, yoksa sahtekâr mı? Ya kötü adamlar aslında esaslı karakterler ise? Maske’nin arkasındaki hakikati ifşa etmek isteyen, bu ifşanın toplumsal düzeni çökerteceğine inanan Joker neyi temsil eder? Batman ile Joker arasında ne gibi bir ilişki vardır? 

Christopher Nolan’ın The Dark Knight/Kara Şövalye’sinin sonunda -ki bu filmde de süper kahramanımız “insani yüzü” ile karşımıza çıkarılır ve kafası karışık, zaafları olan biri olarak sunulur- çetelerin saltanatına karşı huzuru sağlamak adına kurulan örgütün saplantılı bir üyesi olan, ama yozlaşıp birtakım cinayetler işleyen yeni bölge savcısı Harvey Dent ölür. Batman ve polis arkadaşı Gordon, Dent’in işlediği suçlar bilinirse kentteki huzur ve güven ortamının bozulacağını düşünür. Dent’in itibarını korumak isteyen Batman, Gordon’ı işlenen cinayetleri kendisinin üstüne yıkmaya ikna eder. Gordon, Yarasa Sinyali’ni yok eder ve polis, Batman’in peşine düşer. Halkın huzur ve güvenini korumak için yalanı sürdürmeye duyulan ihtiyaç filmin nihai mesajıdır: Bizi ancak bir yalan kurtarabilir. İşin paradoksal tarafı, filmdeki tek hakikatli figürün kötülerin kötüsü Joker olmasıdır. Joker’in Gotham City’de gerçekleştirdiği terör saldırılarının amacı ortaya çıkar: Batman maskesini çıkarıp gerçek kimliğini gözler önüne sermedikçe saldırılar devam edecektir. Dent, ifşa olmasını engellemek ve dolayısıyla Batman’i korumak için basına kendisinin Batman olduğunu söyler -bir yalan daha-, Gordon da Joker’ı tuzağa düşürmek için ölmüş gibi yapar -işte başka bir yalan daha-.

Batman’in (ya da Superman’in ya da Spiderman’in) maskesinin mantığı Jim Carrey’nin oynadığı The Mask/Maske’de komik bir görünüm kazanır. Bu sıradan adamı bir süper-kahramana dönüştüren şey Maske’nin kendisidir. İkinci Superman filminde Maske ile cinsellik arasındaki bağ açıkça ortaya konur. Maske’nin gücünü elinizde bulunduruyorsanız bir kadınla sevişemezsiniz; dolayısıyla Superman’in aşkına kavuşabilmesi için ödemesi gereken bedel normal bir faniye dönüşmektir. Nitekim Maske, öznenin ölümün ya da suçluluk duygusunun olmadığı, sadece sonsuz eğlence ve kavganın olduğu Ödipal öncesi anal-oral evrende kalmasına (daha doğrusu, bu evrene çekilmesine) olanak tanıyan o aseksüel “kısmi nesnedir”. Bundan dolayı Jim Carrey’nin Maskede canlandırdığı karakterin çizgi filmlere kafayı takmış olmasına şaşmamak lazım. Zira çizgi film evreni, bir karakterin öldürülür öldürülmez sihirli bir şekilde canlandığı ve mücadelenin sürüp gittiği, sonsuz bir plastikliği olan bir ölümsüzlük evrenidir.

O halde, Maske’nin arkasındaki hakikati ifşa etmek isteyen, bu ifşanın toplumsal düzeni çökerteceğine inanan Joker neyi temsil eder? Joker maskesiz bir adam değildir; tam tersine, maskesiyle bütünüyle özdeşleşmiş, maskenin kendisi olmuş bir adamdır. Bu maskenin ardında hiçbir şey, “sıradan bir adam” filan yoktur. Joker’in bir hikâyesinin ve belli bir motivasyonunun olmamasının sebebi budur: Yara izleri hakkında farklı insanlara farklı öyküler anlatır ve onu harekete geçiren şeyin köklü bir travma olduğu fikriyle dalga geçer.  Öyleyse Batman ile Joker arasında ne gibi bir ilişki vardır? Joker, Batman’in ölüm dürtüsünün cisimleşmiş hali midir? Batman de Joker’in yıkıcılığının toplumun hizmetine koşulmuş hali midir?

Kara Şövalye ile Edgar Ailen Poe’nun “Kızıl Ölümün Maskesi” adlı öyküsü arasında da bir benzerlik görebiliriz. Prens Prospero, muktedirlerin bütün ülkeyi kırıp geçiren vebadan (“Kızıl Ölüm”) kaçmak için sığındığı münzevi şatoda şatafatlı bir maskeli balo düzenler. Gece yansında Prospero, yüzünde Kızıl Ölüm’ün bir kurbanını resmeden, kurukafaya benzer bir maske; üzerinde de bir kefeni andıran, kan lekeleriyle dolu bir cübbe olan bir figür görür. Kendini fena halde aşağılanmış hisseden Prospero bu esrarengiz misafirin kimliğini öğrenmek ister; figür yüzünü ona doğru çevirir çevirmez Prospero ölür. Bunun üzerine öfkeden deliye dönen diğer misafirler, yabancıyı bir köşeye sıkıştırıp maskesini çıkartır. Fakat maskenin altında bir yüz yoktur. Bu figürün, şatodakilerin canını almaya devam eden Kızıl Ölüm’ün tecessümü olduğu ortaya çıkar. Tıpkı Joker ve tüm devrimciler gibi Kızıl Ölüm de maskelerin çıkarılmasını ve hakikatin kamuya açıklanmasına ister. Nitekim 1917 yılında Rusya’da Kızıl Ölüm’ün Romanov Şatosu’na girdiği ve Romanov Hanedanı’nın çökmesine neden olduğu da söylenebilir.

O halde Kara Şövalye’nin bunca tutulmasının sebebi, ideolojik-siyasi hal-i pür melalimizde kanayan bir yaraya, hakikatin arzu edilmezliğine parmak basması olmasın sakın? Kara Şövalye bu bakımdan, John Ford’un çektiği iki klasik western filminin (Apaçi Kalesi ve Kahramanın Sonu) yeni bir versiyonudur aslında; zira bu filmler Vahşi Batı’yı medenileştirmek için yalanın hakikat mertebesine çıkarılması gerektiğini, kısacası medeniyetimizin bir yalan üzerine inşa edildiğini gösterir. Bu noktada sorulması gereken soru şudur: Toplumsal sistemi ayakta tutmak üzere yalana duyulan ihtiyacın tam da bu zamanda yeniden gündeme gelmesinin sebebi nedir?

Kara Şövalye küresel ideolojik gerilemenin bir göstergesi ve bu gerilemeyi tanımlamak için insanın içinden Georg Lukâcs’ın en Stalinist eserinin başlığını kullanası geliyor: (Özgürleştirici) Aklın yıkımı…

Slavoj Zizek, Ahir Zamanlarda Yaşarken, Özgün Adı: Living in the End Times, Çeviren: Erkal Ünal, Metis Yayınları, 1. Baskı, 2011 İstanbul, 1. Ara Fasıl, Günümüzde Hollywood: İdeolojik Bir Muharebe Meydanından Rapor, Joker Ne İster?, s. 91-93

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s