Artun Tunar / Emeği Geçen Yazarlar / Kitap Tanıtımı

Yaşam başka yerde

köşe10-artuntunarBahsetmek istediğim kitap, yaşama başka yerden bakan, dizeleriyle yeni bir hayat, yeni bir düş kuran; hayatın anlamını şiirlerinde sözleri ve imgeleriyle sadece sorgulamayan, bilfiil yaratan bütün şairlerin, hem kişisel hem ortak öyküsü belki de…

Yaşam başka yerde – Milan Kundera

(Orijinal adı: Zivot je jinde –Çekce-)

Jiří Wolker (1900-1924) adlı Çek şairi pek kimse bilmez. Başlıktaki dize ona ait. Lirik şiirler yazan bu naif şair genç yaşta tuberküloza yakalanıp öldü. Romanda geçen en etkileyici dizelerden biri sadece yerel bir üne sahip bu şaire ait. Aslında romandaki kahramanımız Jaromil’e de ait olabilirdi bu dize. Çünkü Arthur Rimbaud’nun da dediği gibi:

”Bütün şairler kardeştir. Hepsi aynı soydan gelir. Görünmez bir bağla birbirlerine bağlanır ve tanırlar gerçek şairleri”.

yaşam-baska-yerde-milan-kunderaBahsetmek istediğim kitap, yaşama başka yerden bakan, dizeleriyle yeni bir hayat, yeni bir düş kuran; hayatın anlamını şiirlerinde sözleri ve imgeleriyle sadece sorgulamayan, bilfiil yaratan bütün şairlerin, hem kişisel hem ortak öyküsü belki de… Jaromil adlı kurgu bir şairin hikayesini anlatıyor bize Milan Kundera. Buhranlı savaş sonrası bir dönemin Çekoslovakya’sında Jaromil farklı yetenekleri olan içine kapanık bir çocuk olarak karşımıza çıkıyor. Resim kabiliyeti de olan bu çocuk şiire yöneliyor. Gençliğinde dönemin etkisiyle soyut, imgesel ve romantik şiirler yazan Jaromil lisede sosyalizmle tanışıyor.

Sosyalist gençlerin mottosu aynı zamanda şairimizin de ruh yapısını yansıtıyor: ”Yaşam Başka Yerde”. Sosyalist devrim olunca lirik şiirler yazmaya başlıyor. Hayatındaki en önemli kişi annesi. Annesiyle olan ”aşk”ı bütün yaşamı boyunca peşini bırakmıyor. Ergenliğinde ve karşı cinsle ilk tecrübelerinde çocukluk hep peşinden geliyor. Aşkın, devrimin, hayatın mutlak olmaması bir insanlık trajedisi olarak Jaromil’in bütün yaşam yolculuğunun ve şiirlerinin içine siniyor. Onun için şiir bir hayat. Yaşamı başka yerde aramasını sağlayan bir kapı. İstediğinde atlayıp kaçıp sonra geri gelebileceği bir pencere. Kendi ”hakikat”ini hayatında yakalayamayan naif ama aynı zamanda yetkinleşmemiş bir ruhun ete kemiğe bürünmesi Jaromil…

Düşle gerçek iç içe geçiyor Jaromil’de. Birden çok hayatın içinde düşten gerçeğe oradan tekrar düşlere dalıyor. İkisi birbirine karışıyor.

Jaromil’de varoluşunu anlama ve anlamlandırma çabası yazdığı şiirlerle oluyor. Hep sorguluyor hayatı çünkü ona göre mutlak olmayan bir hayat, ölüme doğru akan bir hayat hep eksik kalacaktır. Bu eksiklik; tamamlanmamışlık hissi veya Heidegger’in  “dünyaya-atılmışlık” (geworfenheit) dediği olguyu akla getiriyor…

“Şair dün, yaşam gözyaşları kadar boş, dedi, bugünse yaşam kahkaha kadar keyifli diyor ve her ikisinde de haklı. Bugün, her şey sona eriyor ve sessizlikte yitip gidiyor, diyor, yarın, hiçbir şey sona ermiyor ve sonsuza dek yankılanıyor diyecek; ikisi de doğru. Şairin hiçbir şeyi kanıtlamaya ihtiyacı yoktur; tek kanıt duygunun yoğunluğunda bulunur.

Lirizmin dehası, deneyimsizliğin dehasıdır. Şair dünyaya dair pek az şey bilir, ama ondan fışkıran sözcükler, kristal kadar kesin olan güzel eklemlenmeler oluşturur, şair olgun bir adam değildir, ama sözleri, karşısında kendisinin de eli kolu bağlı kaldığı bir kehanet havası taşır.”

kunderaKundera, döneminin en önemli modern romancılarından. Müthiş felsefi bir yetkinliğin hazzını alıyoruz kitabın sonunda. Hayatın-ölümün-aşkın-devrimin ”herhangi bir şair”in izinden giderek tüm şairlerin hayatlarını birbirine bağlayan bir görünmez ipin izini sürüyoruz. Yani ”Şairin Romanı”yla karşı karşıyayız. Gençlik döneminde Kundera’nın şiirler yazdığını unutmayalım.

Kitapta önemli şairlerle yollar kesişiyor. Lermontov, Arthur Rimbaud, Perry Bysshe Shelley gibi. Mayakovski’nin bu dizeleriyle Jaromil’in hikayesine ortak oluyoruz.

“ama ben

ben

kendi kendime boyun eğdirdim

kendi türkümün

gırtlağını

çiğnedim”

Mayakovski

Artun Tunar – akilvefikir.org

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s